ในคดีตีความคำพิพากษาคดีปราสาทพระวิหาร ปี 2505
(แหล่งที่มา: ข้อมูลนี้เป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการ จากข่าวสารนิเทศของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ที่ 2012/36 เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2555 (ค.ศ. 2012) ที่ให้ข้อมูลพื้นฐานและภูมิหลังเกี่ยวกับคดีฯ แก่สื่อมวลชน)
เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2554 กัมพูชายื่นคำร้องต่อศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ศาลโลก) ขอให้ตีความคำพิพากษาของศาลเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2505 กรณีปราสาทพระวิหาร (กัมพูชาฟ้องร้องไทย)
ในคำร้องนี้ กัมพูชาอ้างข้อ 60 ของธรรมนูญศาล ซึ่งกำหนดว่า “ในกรณีข้อพิพาทเกี่ยวกับความหมายหรือขอบเขตของคำพิพากษา ศาลฯ จะตีความคำพิพากษาเมื่อมีการร้องขอโดยคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง” และกัมพูชาอ้างข้อ 98 ของข้อบังคับศาลด้วย
โดยการอ้างอิงข้อบทดังกล่าว กัมพูชาระบุในคำร้องของตนถึง “ประเด็นในข้อพิพาทเกี่ยวกับความหมายหรือขอบเขตของคำพิพากษา” ที่เป็นปัญหา กัมพูชากล่าวอย่างเฉพาะเจาะจงว่า “(1) สำหรับกัมพูชา คำพิพากษา (ที่ตัดสินโดยศาลในปี ค.ศ. 1962) อยู่บนพื้นฐานของเส้นเขตแดนที่มีอยู่แล้ว ซึ่งกำหนดขึ้นและยอมรับโดยรัฐทั้งสอง (2) สำหรับกัมพูชา เส้นเขตแดนนั้นได้ถูกกำหนดโดยแผนที่ซึ่งศาลอ้างถึงในหน้า 21 ของคำพิพากษา ... แผนที่ซึ่งทำให้ศาลตัดสินว่าอธิปไตยเหนือปราสาทพระวิหารเป็นผลโดยตรงและอัตโนมัติจากอธิปไตยของกัมพูชาเหนือดินแดนที่ปราสาทตั้งอยู่ (3) สำหรับกัมพูชา ไทยมีพันธกรณี (ตามคำพิพากษา) ที่จะต้องถอนกำลังทหารหรือเจ้าหน้าที่อื่นจากบริเวณใกล้เคียงปราสาทบนดินแดนของกัมพูชา ... นี่เป็นพันธกรณีทั่วไปและต่อเนื่องซึ่งเป็นผลมาจากถ้อยแถลงเกี่ยวกับอธิปไตยเหนือดินแดนของกัมพูชา ซึ่งยอมรับโดยศาลในบริเวณนั้น” โดยกัมพูชาอ้างว่า “ไทยไม่เห็นด้วยกับประเด็นเหล่านี้ทั้งหมด”
ในวันเดียวกันกับที่ยื่นคำร้อง กัมพูชายื่นคำร้องเพื่อขอให้ศาลออกมาตรการชั่วคราวด้วย โดยเน้นย้ำถึงความเร่งด่วนและความเสี่ยงที่จะเกิดความเสียหายที่ไม่อาจชดเชยได้ ทั้งนี้ กัมพูชา “ร้องขอด้วยความเคารพยิ่งให้ศาลกำหนดมาตรการชั่วคราวระหว่างรอคำพิพากษา ดังต่อไปนี้
- การถอนกำลังของฝ่ายไทยทั้งหมดออกจากดินแดนเหล่านั้นของกัมพูชาซึ่งอยู่ในพื้นที่ของปราสาทพระวิหาร
- ห้ามกิจกรรมทางทหารทั้งหมดโดยไทยในพื้นที่ของปราสาทพระวิหาร
- ให้ไทยละเว้นจากการกระทำหรือการดำเนินการใดซึ่งอาจก้าวก่ายสิทธิของกัมพูชาหรือทำให้ข้อพิพาทในคดีหลักรุนแรงขึ้น
ระหว่างการนั่งพิจารณาของศาลดังกล่าว ไทยได้ยืนยันว่าไม่มีข้อพิพาทเกี่ยวกับความหมายหรือขอบเขตของคำพิพากษาปี 2505 ทั้งนี้ ไทยไม่เคยโต้แย้งข้อเท็จจริงที่ว่าปราสาทพระวิหารตั้งอยู่ในดินแดนของกัมพูชา ดังที่ยอมรับไว้ในวรรคแรกของข้อบทปฏิบัติการของคำพิพากษา ยิ่งไปกว่านั้นไทยอ้างด้วยว่า
ไม่เคยโต้แย้งข้อเท็จจริงที่ว่าไทยมีพันธกรณีที่ต้องถอนกำลังทหารออกจากปราสาทและบริเวณใกล้เคียง เท่าที่กำลังเหล่านั้นอยู่ในดินแดนกัมพูชา ไทยโต้แย้งว่าพันธกรณี “ณ ขณะนั้น” ได้รับการปฏิบัติตามอย่างครบถ้วนโดยไทยแล้วและไม่สามารถนำไปสู่คำพิพากษาตีความ และไทยยืนยันว่าด้วยเหตุนี้ ศาลจึงขาดอำนาจอย่างชัดเจนที่จะ “ตัดสินคำขอให้ตีความของกัมพูชา” และกำหนดมาตรการชั่วคราวดังที่ผู้ร้องขอ
ในตอนท้ายของข้อสังเกตทางวาจารอบสอง กัมพูชาได้ย้ำคำขอของตนให้มีการกำหนดมาตรการชั่วคราว ตัวแทนประเทศไทยจึงได้มีคำขอต่อไปนี้ในนามรัฐบาลไทย “ตามข้อ 60 ของข้อบังคับศาล และเมื่อพิจารณาคำขอให้มีการกำหนดมาตรการชั่วคราว และคำร้องทางวาจา ของราชอาณาจักรกัมพูชา ราชอาณาจักรไทยร้องขอต่อศาลด้วยความเคารพยิ่งให้จำหน่ายคดีที่ยื่นโดยราชอาณาจักรกัมพูชาเมื่อวันที่ 28 เมษายน 2554 จากสารบบ”
เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2554 ศาลได้มีคำสั่งเกี่ยวกับคำขอให้มีการกำหนดมาตรการชั่วคราว ซึ่งยื่นโดยกัมพูชา ศาลให้ข้อสังเกตแต่แรกว่า “ในชั้นต้นดูเหมือนจะมีข้อพิพาท” ระหว่างคู่ความเกี่ยวกับความหมายหรือขอบเขตของคำพิพากษาปี 2505 และสรุปว่าศาลไม่อาจยอมทำตามคำร้องขอของไทยให้คดีที่เสนอโดยกัมพูชาถูกจำหน่ายออกจากสารบบ จากนั้นศาลได้กำหนดมาตรการชั่วคราวต่าง ๆ ศาลตัดสินด้วยว่าคู่ความแต่ละฝ่ายควรแจ้งศาลเกี่ยวกับการปฏิบัติตามมาตรการชั่วคราวเหล่านั้น และจนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาเกี่ยวกับคำขอให้ตีความ ศาลจะยังคงอำนาจในเรื่องซึ่งเป็นประเด็นแห่งคำสั่ง (ดูรายงานประจำปีของศาล ค.ศ. 2010-2011)
ตามข้อ 98 วรรค 3 ของข้อบังคับศาล ศาลได้กำหนดวันที่ 21 พฤศจิกายน 2554 เป็นเวลาสิ้นสุดการเสนอข้อสังเกตเป็นลายลักษณ์อักษรโดยไทยเกี่ยวกับคำขอให้ตีความที่ยื่นโดยกัมพูชา ข้อสังเกตเ
สถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชา ด้านจังหวัดศรีสะเกษ ทหารทั้งสองประเทศยังตรึงกำลังในที่ตั้ง ขณะที่ชาวบ้านใช้ชีวิตประจำวันกันตามปกติ
โดยอุทยานแห่งชาติเขาพระวิหาร ยังคงปิดต่อไปอย่างไม่มีกำหนด และไม่อนุญาตให้ผู้ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องด้านความมั่นนคง ขึ้นไปบริเวณผามออีแดงเด็ดขาด ขณะที่ทหารไทยยังคงตรึงกำลังรอบเขาพระวิหาร ติดตามความเคลื่อนไหวของฝ่ายกัมพูชาต่อเนื่อง ยังไม่มีการถอนกำลังทหารออกจากเขาพระวิหารแต่อย่างใด
ส่วนชาวบ้านภูมิซรอล ในตำบลเสาธงชัย อำเภอกันทรลักษ์ ใช้ชีวิตประจำวันกันตามปกติ ซึ่งชาวบ้านที่อพยพอยู่ในศูนย์อพยพช่วงอ่านคำพิพากษานั้น ขณะนี้ได้กลับไปอยู่ในบ้านเรือนของตนเองหมดแล้ว หล่านี้ได้ถูกยื่นภายในเวลาที่กำหนด
นอกจากนี้ ตามข้อ 98 วรรค 4 ของข้อบังคับศาล ศาลได้ตัดสินใจที่จะให้โอกาสคู่ความที่จะยื่นคำอธิบายเป็นลายลักษณ์อักษร (Written Explanations) และได้กำหนดวันที่ 8 มีนาคม 2555 และ 21 มิถุนายน 2555 เป็นเวลาสิ้นสุดสำหรับการยื่นคำอธิบายดังกล่าวโดยกัมพูชาและโดยไทยตามลำดับเอกสารคำร้องดังกล่าวได้ถูกยื่นภายในเวลาที่กำหนด ทั้งนี้ ตามข้อบทเดียวกัน ศาลได้ตัดสินใจที่จะให้โอกาสคู่ความที่จะมีการอธิบายเพิ่มเติมทางวาจา (Further Oral Explanations) ตารางเวลาของการนั่งพิจารณาที่ได้กำหนดขึ้น คือ
| รอบแรกของการให้การทางวาจา | (เวลาที่กรุงเฮก) | (เวลาที่กรุงเทพฯ) |
| วันจันทร์ 15 เมษายน 2556 - โดยกัมพูชา | 10.00 – 13.00 น. | 15.00 – 18.00 น. |
| 15.00 – 16.30 น. | 20.00 – 21.30 น. | |
| วันพุธ 17 เมษายน 2556 - โดยไทย | 10.00 – 13.00 น. | 15.00 – 18.00 น. |
| 15.00 – 16.30 น. | 20.00 – 21.30 น. | |
| รอบสองของการให้การทางวาจา | (เวลาที่กรุงเฮก) | (เวลาที่กรุงเทพฯ) |
| วันพฤหัสบดี 18 เมษายน 2556 - โดยกัมพูชา | 15.00 – 17.00 น. | 20.00 – 22.00 น. |
| วันศุกร์ที่ 19 เมษายน 2556 - โดยไทย | 15.00 – 17.00 น. | 20.00 – 22.00 น. |
ทูตวีรชัย แถลงกรณีคำตัดสินศาลโลก คดีเขาพระวิหาร
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า (11 พ.ย.) นายวีรชัย พลาศรัย เอกอัครราชทูตไทย ประจำกรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ ในฐานะผู้แทนคณะดำเนินการทางกฎหมายของฝ่ายไทย แถลงหลังศาลโลกมีคำพิพากษาคดีพระวิหาร กับสื่อมวลชนเพียงสั้นๆ ว่า 1.ศาลพิพากษาว่ามีอำนาจพิจารณาตีความคำร้องของกัมพูชา 2.ศาลไม่ได้ตัดสินเรื่องเขตแดน โดยกัมพูชาไม่ได้รับ 4.6 ตารางกิโลเมตร หรือ 4.7 ตารางกิโลเมตร หรือ ภูมะเขือ เว้นแต่บริเวณที่แคบมากๆ ที่กำลังคำนวนอยู่ 3.ศาลไม่ได้ระบุว่า แผนที่ 1 ต่อ 2 แสนตารางกิโลเมตรเป็นส่วนหนึ่งของคำตัดสินเมื่อปี 2505 และศาลโลกยังแนะนำให้ 2 ประเทศดูแลปราสาทเขาพระวิหารที่เป็นมรดกโลกร่วมกัน
ด้าน นายสุรพงษ์ โตวิจักษณ์ชัยกุล รมว.ต่างประเทศ กล่าวว่า ผลการตัดสินเป็นที่พอใจของ 2 ฝ่ายจะหารือกับกัมพูชาต่อไป
ทั้งนี้ ในเวลาประมาณ 18.20 น. น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี จะมีการแถลงถึงคำพิพากษาศาลโลก กรณีคดีเขาพระวิหาร ที่ตึกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล (ถ่ายทอดสดผ่านโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย)
